Relacja z obrad

Rozpoczęcie Obrad 20 grudnia 2018 

Wicemarszałek Maria Koc: 
Wznawiam posiedzenie. 
Proszę państwa o zajęcie miejsc. 
Proszę senatorów sekretarzy o zajęcie miejsc przy stole prezydialnym. 
Przystępujemy do rozpatrzenia punktu dziewiętnastego porządku obrad: drugie czytanie projektu uchwały ustanawiającej rok 2019 Rokiem Matematyki. 
Pragnę serdecznie powitać obecnych na posiedzeniu przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Matematycznego. Witam pana Jacka Miękisza, wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego. (Oklaski) Witam byłego prezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego, pana Stefana Jackowskiego. (Oklaski) Serdecznie witam prezes Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Matematycznego, panią Urszulę Foryś. (Oklaski) Witam dyrektor Instytutu Matematyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, panią Halszkę Gasińską-Tutaj… (Oklaski) …oraz wiceprezesa Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Matematycznego, pana Marka Ptaka. Witam państwa bardzo serdecznie. (Oklaski) 
Przypominam, że projekt ten został wniesiony przez senatora Kazimierza Wiatra i zawarty jest w druku nr 938, a sprawozdanie – w druku nr 938 S. 
Proszę sprawozdawcę Komisji Ustawodawczej, pana senatora Kazimierza Wiatra, o przedstawienie sprawozdania komisji o projekcie uchwały

Wystąpienie Senatora Kazimierza Wiatra – Senatora sprawozdawcy 

Senator Sprawozdawca Kazimierz Wiatr:
 Pani Marszałek! Panie i Panowie Senatorowie! Drodzy Goście! Panie Prezesie Polskiego Towarzystwa Matematycznego! 
Rok 100-lecia odzyskania niepodległości, który świętujemy, łączy się z wieloma rocznicami 100-lecia dotyczącymi wielu szczegółowych wydarzeń, które w tamtym czasie miały miejsce. 100-lecie błyskawicznych wyborów do Sejmu Ustawodawczego, 100-lecie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 100-lecie adwokatury – to tylko te najbliższe wydarzenia, przeżywane w ostatnich dniach, w ostatnim czasie w Senacie. Ale to oznacza, że naród polski, społeczeństwo przed 1918 r. intensywnie funkcjonowało. Nie tylko tęskniło do niepodległości, nie tylko przygotowywało się do walki zbrojnej, ale budowało wiele struktur, podejmowało wiele dzieł, oczywiście w wymiarze zarówno formalnym, jak i nieformalnym. 
I w ten nurt bardzo dobrze wpisuje się polska nauka. W tym czasie było wielu wielkich i wybitnych. Podejmowaliśmy w tej Izbie uchwałę w rocznicę śmierci prof. Smoluchowskiego, który gdyby nie to, że przedwcześnie odszedł, na pewno dostałby Nagrodę Nobla. Zmarł w 1917 r., blisko współpracował z Einsteinem. Była Maria Skłodowska-Curie, 2-krotna laureatka Nagrody Nobla: w 1903 r. i w 1911 r. Niezwykle ważna jest postać prof. Czochralskiego, który w 1916 r. zbadał, odkrył zjawisko krystalizacji krzemu, na którym opiera się cała współczesna technika komputerowa. Nie byłoby komputerów, gdyby nie odkrycie prof. Czochralskiego. Własnym nurtem rozwijały się i funkcjonowały środowiska matematyków, ze szczególnym uwzględnieniem szkoły lwowskiej, na czele, można powiedzieć, z jej ojcem Hugonem Steinhausem, Stefanem Banachem i wieloma innymi. Trzeba powiedzieć, że to, co się działo w tamtym czasie we Lwowie, było czymś niesamowitym, naprawdę niesamowitym. Matematyka Banacha. Mnie bliskie są jego prace dotyczące szeregu Fouriera czy równań Maxwella, ale przede wszystkim to jego najważniejsze opracowanie, dotyczące przestrzeni Banacha, znanej na całym świecie, ta aksjomatyczna definicja przestrzeni. Ale tak naprawdę tam była ogromna grupa tych matematyków. Warto o tym poczytać, o tych nieprzeciętnych spotkaniach w „Szkockiej”, gdzie na blacie stołu zapisano niejedną Nagrodę Nobla, której rano już nie było, bo po prostu posprzątano. Nie ma Nagrody Nobla z matematyki. Są liczne anegdoty o tym, dlaczego jej nie ma, ale to państwo sobie ewentualnie odszukają w internecie, nie chcę naruszać powagi Izby anegdotami. 
Oczywiście szkoła lwowska to wiele wybitnych osób. Warto tutaj przywołać chociażby Stanisława Ulama, współtwórcę bomby wodorowej, ale także tego, który opracował metodę Monte Carlo, będącą podstawą funkcjonowania CERN. Wszystkie te obliczenia cząstek to Monte Carlo, w cyfronecie, zresztą na całym świecie, są rozsyłane te dane z CERN, tam ważna jest ta metoda Monte Carlo do odsiewania danych. Tu byli wielcy, ale była też szkoła warszawska, krakowska, Wilno, Poznań. Długa jest lista zasług, osiągnięć tych osób. 
Osobnym rozdziałem były trudne czasy I i II wojny światowej, czasy PRL, czasy Związku Radzieckiego, który wkraczał także na tereny Lwowa.
Na pewno znane są także sukcesy poznańskich matematyków: Rejewskiego, Różyckiego i Zygalskiego, którzy rozkodowali system maszyny szyfrującej Enigma. Wszyscy zgodnie twierdzą, że dzięki temu II wojna światowa była o kilka lat krótsza, a wiemy też o tym, że niektórzy próbują zawłaszczać ten sukces. 
Przedstawiam państwu dzisiaj tę uchwałę Senatu, po pierwsze, po to, aby o tym pamiętać, bo to jest niezwykle ważne. Warto to znać, warto o tym pamiętać. Po drugie, mamy powody do dumy, do radości i do dumy, bo są to wielkie sukcesy na poziomie światowym. Po trzecie, powiem takim językiem młodzieżowym: warto walczyć. Tak? Młodzi i wybitni. Mamy takich młodych ludzi i warto ich zachęcać, także poprzez takie przykłady, żeby nie tylko wyjeżdżali za granicę i tam szukali sukcesów bądź nie tylko koncentrowali się na pomnażaniu dóbr materialnych, ale także sięgali po te najwyższe laury światowe. Wiemy, że sukcesów już po 1945 r. jest wiele. One w dużej mierze powstają za granicą. Wiemy, że Polacy mają udział i w konstruowaniu rakiet Patriot, i w budowie Boeinga, także dziś w tych lotach na Marsa, budujemy różne łaziki. Dlatego warto zachęcać. 
Aczkolwiek tu pojawia się pytanie: jak to robić, jak tworzyć warunki? Wiemy, że uczelnie te starają się budować specjalne ścieżki rozwoju kariery dla tych najlepszych, przeznaczają specjalne środki finansowe, aby ich tu zatrzymać. Jako państwo tworzymy też rozwiązania prawne: Polska Agencja Kosmiczna, wczoraj omawialiśmy ustawę o Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości. Do każdego trafia co innego, dlatego ważne jest, żeby było wiele różnych rozwiązań. Oczywiście wynagrodzenie pracowników nauki jest ważne, ale wiemy, że nie tylko to jest istotne. Przychodzi do mnie młody człowiek i mówi, że nie tylko pieniądze, że też inne elementy funkcjonowania społeczeństwa są ważne, ważny jest zespół badawczy, uczelnia. 
Dlatego ta uchwała stawia sobie te 3 zadania: pamięć, duma i, tak jak powiedziałem, zachęta do tego, żeby walczyć. To może jest trochę nieeleganckie, ale adresuję to szczególnie do młodych ludzi, których kod kulturowy w dzisiejszych czasach jest trochę inny. Oni jednak troszkę innym językiem się komunikują. To jest czas budowy społeczeństwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy, a jednocześnie w przestrzeni społecznej panuje takie lenistwo intelektualne, taka zachęta do niemyślenia. Mamy tego dużo w mediach. Te techniki informacyjne czy komunikacyjno-informacyjne mają tutaj swoją rolę, dlatego niezwykle ważna jest reforma i oświaty, i nauki, i szkolnictwa wyższego. Wiemy, że wielu matematyków zabiega o to, żeby ta edukacja już od pierwszej klasy była na odpowiednim poziomie, szczególnie jeśli chodzi o matematykę. Pamiętamy czas, kiedy nie było matematyki na maturze. A przecież wiemy, że matematyka jest potrzebna nie tylko w naukach ścisłych. Ona porządkuje myślenie, buduje pewne struktury.  
Tak jak kiedyś mówiłem wielokrotnie o potrzebie budowy atmosfery wychowawczej w Polsce, tak dziś mogę powiedzieć, że jest ogromna potrzeba budowy odpowiedniej atmosfery dla nauki, dla nowoczesnej gospodarki. Oczywiście trudno jest… 
(Rozmowy na sali) 
Nie wiem, czy nie przeszkadzam. 
Trudno jest zbudować takie bezpośrednie przełożenie nauki, szczególnie nauk podstawowych, na gospodarkę, ale to jest możliwe. Sytuacja się zmienia. Pamiętam czasy, kiedy jako młody pracownik uczelni zgłaszałem patenty, a rektor nie był zachwycony tą moją działalnością, szczególnie różnymi wdrożeniami. Ale to się zmieniło, świat niesamowicie pędzi do przodu. Mam w pamięci jeden z większych superkomputerów w Polsce. No, 10 lat temu to było 1,5 teraflopsa, dzisiaj to już jest 2,5 petaflopsa. To wzrosło ponad 2 tysiące razy w niecałe 10 lat, a więc to jest niesamowity, niewyobrażalny postęp. 
Oczywiście nasuwa się pytanie, jak uczyć w szkole i na uczelni, jak budować programy dla osób wybitnych. No, wiemy, że już od szkoły podstawowej takie programy są i że te osoby wybitne mogą się specjalnie rozwijać. Znamy historię jednego doktoratu, doktoratu tego najwybitniejszego matematyka, Stefana Banacha. Niektórzy mówią, że on by dzisiaj nie mógł tego doktoratu zrobić. No, wierzymy, że mógłby, ale to rzeczywiście nie jest oczywiste. Miałem okazję być członkiem takiej komisji doktorskiej… 
(Rozmowy na sali) 
(Wicemarszałek Maria Koc: Proszę o ciszę. Szanowni Państwo, proszę o ciszę.) 
To był doktorat z informatyki i na części niejawnej posiedzenia promotor opowiadał, że miał problem z komunikowaniem się z tym swoim doktorantem. On był zamknięty w przestrzeni tych swoich prac naukowych i, jak się okazało, narzeczona tego doktoranta była tak jakby tłumaczem. Tacy są czasami wybitni naukowcy. I dlatego to, co tutaj przedstawiają nam ministrowie, a także to, co próbują robić Sejm i Senat, ma na celu wspieranie tego wszystkiego, tak żeby te badania naukowe na poziomie noblistów były możliwe. 
Zanim przedstawię tę uchwałę, muszę oczywiście podziękować Komisji Ustawodawczej, podziękować Polskiemu Towarzystwu Matematycznemu. 
Jest już przygotowany program obchodów Roku Matematyki. Planuje się zjazd matematyków polskich, który odbędzie się we wrześniu… 
(Rozmowy na sali) 
(Wicemarszałek Maria Koc: Proszę o ciszę, Szanowni Państwo. Ten szum naprawdę przeszkadza.) 
…a także wykłady wybitnych matematyków z całego świata. Niezwykle ciekawy pomysł to projekt plenerowy „Fraktal na stulecie”. Planowane jest także uczczenie tego miejsca, gdzie 100 lat temu powstało Polskie Towarzystwo Matematyczne. Będzie szereg wydarzeń naukowych, takich jak konferencje, wykłady, odczyty – skierowane zarówno do świata nauki, jak i do całego społeczeństwa, do młodzieży szkolnej. 
Dlatego cieszę się, że mogę Wysokiej Izbie przedstawić uchwałę Senatu Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającej rok 2019 Rokiem Matematyki. Pozwolicie państwo, że teraz ją odczytam.  
Następnie Senator Kazimierz Wiatr odczytał treść Uchwały


Wystąpienie Senatora Konstantego Radziwiła 
Senator Konstanty Radziwiłł: 

Pani Marszałek! Szanowni Goście! Wysoka Izbo! 
Cieszę się, że możemy podjąć dzisiaj taką uchwałę. Bardzo krótko chciałbym to uzasadnić. 
Nasze historyczne uchwały mają 2 cele. Na pewno są związane z rocznicą stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę. Jest to rocznica, podczas której pochylamy się nad historią, nad ludźmi, którzy zasługują na oddanie im czci i hołdu, dlatego że walczyli o Polskę i ginęli dla niej. Ale dobrze jest też, jeżeli zauważamy również tych, którzy dla niej pracowali, którzy tworzyli nie tylko podwaliny jednej dziedziny – matematyka to nie jest jeden z przedmiotów szkolnych, tylko coś znacznie ważniejszego, o czym za chwilkę – ale również podwaliny wszystkich innych nauk, które niejako tworzyły Polskę po roku 1918. 
Nasze uchwały okolicznościowe oczywiście mają na celu przypomnienie pięknych kart historii wspaniałych ludzi i oddanie im czci, ale skoro podejmujemy te uchwały, to też musi być w tym jakiś większy cel – cel, który odnosi się do teraźniejszości i przyszłości. 
Myślę, że bardzo krótko należy wspomnieć, jak już zresztą powiedziałem, że matematyka to coś więcej niż jeden z przedmiotów szkolnych. To dziedzina szczególna. Przypomnieć warto, że jest to starożytne słowo, które pochodzi z greki. Słowo „matematyka” pochodzi od czasownika manthánein, czyli poznawać, dowiadywać się, myśleć. Sądzę, że tak naprawdę musimy zdawać sobie sprawę z tego, że wskazując na ważność matematyki zarówno w edukacji, jak i w życiu, po prostu proponujemy, żeby rok 2019 był rokiem logicznego myślenia, mądrego wyciągania wniosków z tego, co widzimy i czego doświadczamy. Na tym polega matematyka. Matematyka wbrew tym, którzy patrzą na nią powierzchownie, to nie rachunki. Nie wiem, czy nie zburzę tutaj jakiejś racji – państwo matematycy może się obruszą – ale powiem, że matematyka w gruncie rzeczy mogłaby prawdopodobnie istnieć bez cyfr albo prawie bez cyfr. Matematyka to przede wszystkim sztuka wyciągania logicznych wniosków z założeń. To jest jak gdyby fundament. A zatem, ogłaszając rok 2019 Rokiem Matematyki – być może tego brakuje w tej uchwale – ogłaszamy po prostu rok 2019 rokiem rozumu. Dziękuję bardzo. (Oklaski) 

Wystąpienie Senatora Jerzego Federowicza 
Senator Jerzy Fedorowicz: 

Pani Marszałek! Wysoki Senacie! 
Zwracam się, bo właśnie moi koledzy z klasy oglądają nas, Panie Profesorze Wiatr… Wiem, że Senat, Koledzy, jest po to, żeby tworzyć lub poprawiać prawo, ale Senat ma też takie zadanie, żeby właśnie tego rodzaju uchwały podejmować. W związku z tym chciałbym powiedzieć do prof. Wojtka Mitkowskiego, dziekana AGH i kolegi z mojej klasy, że Fedor będzie popierał tę uchwałę w całej rozciągłości. 
Przypominam kolegom, że w Krakowie, tuż przy Wawelu, jest ławka, na której siedzą prof. Banach i Otto Nikodym i rozmawiają sobie o matematyce, królowej nauk. A moje wystąpienie ma służyć temu… 
(Rozmowy na sali) 
Proszę mi nie przeszkadzać, Panie Senatorze. 
Ja chciałbym uczcić pamięć wielkiego matematyka, prof. Antoniego Bielaka, naszego nauczyciela, który wychował wielu wspaniałych matematyków. Ja w dalszym ciągu uważam, że jest ona królową nauk. 
Panie Profesorze, ogromna cześć panu i wam wszystkim. 
Dziękuję bardzo. 

Wystąpienie Senatora Józefa Zająca 
Senator Józef Zając: 

Pani Marszałek! Szanowni Goście! Drodzy Państwo! 
Uważam, że to znakomity pomysł, aby uczcić polską matematykę w tym roku. A powodów naprawdę jest bardzo wiele. Ci, którzy są bliżej matematyki, wiedzą, o co chodzi, a i popularyzowane wiadomości ze świata matematyki też są mocno przekonujące. 
Powodem, dla którego pozwalam sobie tutaj zabrać głos, jest coś bardzo osobistego. Otóż jeden z tych, którzy byli wymienieni w czwórce lwowskiej, prof. Kuratowski, był przewodniczącym komisji do spraw mojego przewodu doktorskiego w Instytucie Matematycznym PAN. I muszę powiedzieć, że do dzisiaj opowiadam, w jaki sposób odbywał się u niego egzamin doktorski. Jest to coś, co można włączyć do lwowskich opowiadań, ponieważ zaprosił mnie do baru mlecznego i tam przy bardzo prostym daniu przez prawie godzinę byłem odpytywany. Pamiętam to do dnia dzisiejszego. I myślę, że to chyba był ostatni przewód doktorski, któremu przewodniczył i w którym uczestniczył prof. Kuratowski. 
Ważność matematyki jest to coś, czym cały naród powinien się szczycić. Na ścianie uniwersytetu w Chicago, gdzie wymienieni są najwięksi naukowcy tego świata, którzy przyczynili się do wielkich przemian, do powstania nowych technologii, do nowego spojrzenia na świat, znajdują się 3 polskie nazwiska. Są to: Hoene-Wroński, o którym zapominamy, a faktycznie był to naukowy ojciec szkoły lwowskiej, Banach i Kopernik. W zasadzie wszyscy 3 to matematycy. I dlatego też to jest jednym z najbardziej zdecydowanych uzasadnień tego, że dzisiaj możemy być dumni z tego, że nasz naród wykreował naukę ścisłą o tak wielkim znaczeniu. Wydaje mi się, że jest wiele pracy naukowej – takiej niewidocznej, prowadzonej na seminariach, na spotkaniach, w domu, w zaciszu gabinetów – która nadal jest na tym wielkim światowym poziomie. 
A jeśli chodzi o określenie „polska matematyka”, to po raz pierwszy w sposób zdecydowany spotkałem się z tym w Japonii. Otóż będąc tam kiedyś, miałem na seminarium na uniwersytecie w Osace wykład. Kiedy przyszedłem – była to godzina 16.00 – człowiek, który mnie zaprosił, stwierdził, że pójdzie do swojego gabinetu na chwilę, a ja powinienem pójść do sali, gdzie wszyscy się spotykają przed tym wykładem. Podszedłem do tej sali, otworzyłem drzwi, a tam tłum ludzi. Cofnąłem się, no bo gdzieżby na wykład z matematyki przyszło aż tylu. Ten człowiek szedł za mną i pyta, dlaczego nie wchodzę. Mówię: „no, prawdopodobnie tam jest jakieś spotkanie, które nie łączy się z tym wykładem”. A on mówi: „nie, chodź i zobacz, przekonaj się, bo w Polsce tego nie doświadczysz”. Co to znaczy „polska matematyka”? Z okolicznych uczelni, nie tylko z Osaki, bo to jest cały kompleks miast, przyjechało ponad 40 profesorów matematyki na mój wykład, ale oni mnie potraktowali jako przedstawiciela polskiej matematyki. Dziękuję bardzo. (Oklaski) 

Wicemarszałek Adam Bielan Przeprowadza głosowanie 

Wicemarszałek Adam Bielan: 

……………………………………… 

Przystępujemy do głosowania nad projektem uchwały ustanawiającej rok 2019 Rokiem Matematyki. 
Kto z państwa senatorów jest za przyjęciem projektu? 
Kto jest przeciw? 
Kto się wstrzymał? 
Proszę o podanie wyników głosowania. 
Głosowało 83 senatorów, 79 – za, 1 – przeciw, 3 wstrzymało się od głosu. (Głosowanie nr 9
Wobec wyników głosowania stwierdzam, że Senat podjął uchwałę ustanawiającą rok 2019 Rokiem Matematyki. (Oklaski) 
Proszę pana Jacka Miękisza, wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego, o podejście do stołu prezydialnego. 
(Wicemarszałek Adam Bielan wręcza uchwałę) 
(Oklaski)